Soms worden leerlingen uitgesloten van het centraal examen. Dat mag niet zo maar. Hieronder hebben wij de regels voor je op een rij gezet! Heb jij het idee dat je wordt uitgesloten? Neem dan contact op met het LAKS!

Samen met het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap stelt het LAKS elk jaar slaag-/zakfolders op. De folders geven een handig overzicht van wanneer je wel of niet geslaagd bent. Mocht je hier dan toch nog vragen over hebben, mag je ons altijd even bellen op 030 7900 910 of mailen via info@laks.nl.

Dit zijn de folders voor het schooljaar 2025-2026. 

Havo

Vwo

Vmbo theoretisch

Vmbo leerwerktraject

Vmbo kader

Vmbo gemengd

Vmbo basis

Als een leerling niet aan de slagingsnorm voldoet, dan zakt de leerling. Na het centraal examen heeft de leerling de mogelijkheid om één vak te herkansen. Heb je recht op een herkansing? Dan moet jouw school je inschrijven voor de herkansing. Meestal geeft de school jou advies over welk vak je het beste kan herkansen. Als de leerling met een herkansing niet kan slagen, dan is de leerling definitief gezakt en dan zijn er een aantal opties.

Als je zakt voor een vmbo-leerweg (behalve vmbo-tl), dan zijn er deze opties:

• Je doet je examenjaar opnieuw op jouw school (als je onder de 16 bent is dit de enige optie)
• Je meldt je aan voor een mbo-1 opleiding. Dit kan alleen als je 16 jaar of ouder bent.
• Als je niet meer leerplichtig bent kun je er natuurlijk ook voor kiezen om van school af te gaan en bijvoorbeeld te gaan werken.

Als je zakt voor het vmbo-tl, havo of vwo-examen, dan zijn er deze opties:

• Je doet je examenjaar opnieuw op jouw school.
• Je kan ervoor kiezen om de vakken die je nog niet hebt gehaald te halen via staatsexamens in het volgende jaar (dit kan alleen als je niet meer leer- of kwalificatieplichtig bent).
• Je kan ervoor kiezen om je aan te melden voor de VAVO (het volwassenenonderwijs). Als je kiest voor het volwassenenonderwijs hoef je ook alleen maar de vakken te volgen die je nog niet hebt gehaald (die je met een onvoldoende hebt afgerond). In het nieuwe schooljaar zal je dan weer het centraal examen moeten afleggen voor deze vakken.
• Je kan er ook voor kiezen om je aan te melden voor de VAVO septemberroute. Deze route kun je alleen volgen als je met een aanpassing om het combinatiecijfer (dus bijvoorbeeld een hoger cijfer voor je profielwerkstuk) wel kan slagen.
• Als je gezakt bent voor je havo- of vwo-diploma kun je je ook voor een mbo-opleiding inschrijven. Dit kan alleen als je een overgangsbewijs hebt van 3 naar 4 havo of vwo en je minimaal 16 jaar oud bent.
• Als je niet meer leerplichtig bent kun je er natuurlijk ook voor kiezen om van school af te gaan en bijvoorbeeld te gaan werken.

Soms krijgen wij de vraag van leerlingen welke vakken zij dan het beste kunnen volgen op het VAVO of via staatsexamens, dit kun je het beste bespreken met iemand op school, bijvoorbeeld met een decaan. Wij hebben niet het hele vakkenpakket van jou scherp. Ook kun je voor advies contact opnemen met de VAVO-instelling waar je eventueel onderwijs wilt volgen.

Sommige jaren zijn examens moeilijker dan in andere jaren. Om te garanderen dat het niveau om een voldoende te halen hetzelfde blijft, wordt ná het nakijken, het examenniveau landelijk geëvalueerd door een commissie bestaande uit experts en docenten. Hierbij is de N-term, oftewel de normeringsterm van belang. Die zorgt ervoor dat een 6,0 op je examen in 2012 evenveel waard is als een 6,0 in 2027.

De examenmakers streven naar een N-term van 1,0. De N-term kan tussen de 0,0 en 2,0 liggen. Bij een eindexamen dat makkelijker was dan de verwachting, wordt de N-term verlaagd en bij een examen dat moeilijker was dan verwacht wordt de N-term verhoogd. De hoogte van de N-term is dus afhankelijk van de moeilijkheidsgraad van het examen.

Wel of niet klagen voor een hogere N -term?

Veel scholieren denken vaak dat als gevolg van een enorme hoeveelheid ontvangen klachten, de N-term automatisch aangepast wordt. Dit is echter niet het geval. In enkele gevallen wordt de N-term aangepast naar aanleiding van de ontvangen klachten. De klachten die het LAKS verzamelt, worden dan beoordeeld door het College voor Toetsen en Examens (CvTE). Het CvTE zal uiteindelijk de hoogte van de N-term bepalen, mede met de hulp van de klachten van het LAKS.

Kortom: de hoeveelheid klachten over de moeilijkheid van een examen leidt niet tot een hogere N-term. Een goed inhoudelijke klacht geeft het CvTE wel een prikkel namens het LAKS om hier bij de vaststelling van de normering extra goed naar te kijken.

Hoe moet je klagen?

Probeer zo specifiek mogelijk te benoemen wat er fout is aan het examen. Kan een vraag ook anders gelezen worden? Welke vraag (nummer onthouden!) was er onduidelijk en waarom? En als je dat dat er een fout in het examen zit, waarom is dat dan precies?

Je kunt je klacht indienen via www.examenklacht.nl.

Elke school heeft een examensecretaris of examencoördinator: dit is degene die alles regelt wat betreft de organisatie van eindexamens op jouw school. Soms staat er op de site van je school wie deze functie heeft, anders kan je het aan een leraar of je mentor vragen.

Als je vragen hebt over de inhoud van een examen van een bepaald vak, dan moet je bij je leraar zijn!

Heb je een klacht over geluidsoverlast tijdens de examens, of heeft de surveillant je niet de hulpmiddelen laten gebruiken die je wel zou mogen gebruiken? Of heeft de school een andere fout gemaakt?

Ga dan naar de examensecretaris van jouw school! Als de school een fout heeft gemaakt, moet de examensecretaris dit namelijk altijd melden bij de Inspectie van het Onderwijs. De Inspectie bepaalt dan welke vervolgstappen er worden genomen.

Ook kun je bij ons een klacht indienen via www.examenklacht.nl en op dagen dat er schriftelijke centrale examens worden afgenomen kun je ons bellen tussen 12:00 en 19:00 op 030 7900 900. Wij geven de signalen door aan de Inspectie van het Onderwijs.

Compensatiepunten zijn punten waarmee je onvoldoendes kunt compenseren. Je kunt deze gebruiken om te kunnen voldoen aan de eisen voor het gemiddelde cijfer. Je maakt als het ware een onvoldoende cijfer weer goed door een hoog cijfer van een ander vak ertegenover te zetten. 

Let op: de slaag- en zakregels houden al rekening met het compensatiecijfer. Het is dus niet zo als je net niet voldoet aan de regels die genoemd staan bij ‘wanneer ben ik geslaagd?’, je dan je compensatiepunten kan inzetten. Deze regels houden namelijk al rekening met deze punten.

Je kunt je compensatiepunten van het combinatiecijfer niet inzetten om onvoldoendes te compenseren van je centrale examens, dus je kan je compensatiepunten niet gebruiken voor de 5,5 regel.   

De klachten die bij ons binnenkomen worden door een team van vrijwilligers en medewerkers bekeken. Elke dag stuurt het LAKS een rapportage naar het College voor Toetsen en Examens (CvTE). Deze rapportages, per vak, worden naar de teams gestuurd die inhoudelijk over die examens gaan. Als er specifieke inhoudelijke klachten zijn, bijvoorbeeld omdat een vraag of het correctievoorschrift niet klopt, dan doet LAKS hier apart een melding van. Als er inderdaad een fout is gemaakt, kan deze  leiden tot een aanpassing in het correctievoorschrift of ervoor zorgen dat een bepaalde vraag niet meegerekend wordt in het nakijken. Als er organisatorisch iets mis is gegaan, zoals dat je geen extra tijd heb gehad terwijl je daar wel recht op had of veel geluidsoverlast hebt ervaren, nemen wij contact op met de examensecretaris van jouw school en maken wij een melding bij de Inspectie van het Onderwijs.

Het LAKS is dus een serieuze schakel in het examensysteem.

De 5,5 regel geldt voor al je gemaakte centraal examens. Ook voor de centraal examens die je al eerder hebt afgerond.

Dus: het gemiddelde cijfers van al je centrale examens, moet minimaal een 5,5 zijn.

Als een leerling een geldige reden heeft waardoor diegene verhinderd is, mag je na goedkeuring van de directeur het examen opnieuw afleggen tijdens de herexamens. Verhindering door ziekte is één van die geldige redenen. Het is waarschijnlijk dat er wordt gevraagd naar een doktersverklaring door de directeur van de school om te toetsen of een leerling ‘legitiem’ ziek is geweest. Dit is alleen tegenstrijdig; vaak geven huisartsen geen doktersverklaring mee vanwege privacywetgeving. Wanneer de directeur oordeelt dat een leerling door ziekte een of meerdere examens niet heeft kunnen maken, dan mag een leerling tijdens het tweede tijdvak maximaal twee examens per dag alsnog afleggen. Als een leerling dan nog steeds/weer ziek is, dan is er nog een laatste mogelijkheid om de centraal examens te maken in het derde tijdvak.

Voor leerlingen die vanwege ziekte een digitaal examen missen, gelden iets andere regels. Een gemist digitaal examen kan in hetzelfde tijdvak nog worden ingehaald (dus ook in het eerste tijdvak). Dit komt doordat scholen zelf bepalen wanneer de digitale examens worden afgelegd en doordat er meerdere versies beschikbaar zijn. De afwezigheid van een leerling moet wel eerst goedgekeurd worden door de directeur.

Ook bij een moeilijke thuissituatie (bijvoorbeeld door ziekte of overlijden van een familielid) is het aan te raden aan leerlingen om dit van tevoren aan te geven bij de directeur om te bekijken of het lukt om de examens te maken of deze in een ander tijdvak te maken.

Wat als je ziek wordt tijdens het maken van het examen?

Het kan gebeuren dat een leerling tijdens het maken van een examen zich plotseling slecht, zwak, misselijk of nog erger kan voelen. Als eerste is het dan belangrijk dat een leerling meteen naar de surveillant stapt en aangeeft dat die zich ziek voel. Als een leerling dit pas na het examen doet, dan telt diens werk als officiële deelname en kan het examen niet meer ongeldig worden verklaard. Als een leerling dit bij een surveillant heeft aangegeven, dan zal de directeur vragen of deze leerling in staat is om het examen af te maken. Wanneer dit niet kan, dan moet de directeur overleggen met de Inspectie van het Onderwijs of de leerling het examen later op diezelfde dag kan afmaken.
Wanneer het mogelijk is om het examen op dezelfde dag verder af te maken, dan wordt de leerling tot die tijd in quarantaine gezet. Dit betekent dat de leerling het schoolgebouw niet mag verlaten en geen toegang heeft tot telefoon/elektronische communicatiemiddelen waarmee je met klasgenoten zou kunnen overleggen over het examen. In het geval dat een leerling het examen niet op dezelfde dag kan maken, dan zal de directeur aan de Inspectie vragen om het examen van die leerling ongeldig te verklaren en dan mag de leerling het examen inhalen in het tweede tijdvak.

In een aantal gevallen heb je recht op een aanpassing op het examen. Bijvoorbeeld als je dyslexie hebt, mag je gebruik maken van een voorleesprogramma, heb je soms recht op extra tijd en mag je soms het examen in een apart lokaal maken. Als je een aanpassing wil op het examen, moet je dit aanvragen bij de examensecretaris van de eigen school. Zij moeten de aanpassing doorgeven aan de Inspectie van het Onderwijs.

Op basis van de handreiking passend examineren kan een school een aanpassing voor een leerling toepassen. Als leerlingen of examensecretarissen nog vragen hebben die niet in dit document staan, dan kan een school alsnog contact opnemen met het College voor Toetsen en Examens om een passende oplossing te vinden. Een aanpassing aan het examineren moet altijd gemeld worden bij de Inspectie. Er is geen toestemming nodig van de Inspectie, maar het is wel verplicht om deze aanpassing te melden bij ze. Dit heeft als reden dat mocht er iets misgaan met de aanpassing tijdens het examen (een leerling mag volgens een surveillant toch geen voorleesprogramma gebruiken, krijgt geen extra tijd of mag het examen toch niet in een apart lokaal maken), dan kan de Inspectie het examen ongeldig verklaren. Als het niet gemeld is, dan kan dat niet.

Soms kloppen leerlingen aan bij ons die zeggen dat de school zegt dat ze te laat zijn met het doorgeven van een aanpassing. Neem dan alsnog contact op met de examensecretaris, de Inspectie kan soms nog (tijdens de examenperiode) een aanpassing goedkeuren. Officieel is er namelijk geen deadline voor hulpmiddelen of aanpassingen op het examen. Voor een aanpassing of hulpmiddel op het examen is wel een deskundigheidsverklaring nodig en de directeur moet toestemming geven. De directeur/school kan dus zelf wel een deadline hanteren.

In bijzondere gevallen kan een leerling het examen uitstellen. Bijvoorbeeld bij overlijden van een naast familielid, bij ziekte of andere onvoorziene omstandigheden. Hiervoor moet een leerling bij de examensecretaris van de eigen school aankloppen. Deze neemt dan contact op met de Inspectie van het Onderwijs en die bepaalt of het examen uitgesteld mag worden. Soms krijgen we de vraag of er vanwege een huldiging (van een voetbalclub) of vakantie een examen uitgesteld kan worden; dat kan niet.

Leerlingen kunnen naast hun profielvakken extra vakken doen en daar ook examen in doen. Als een leerling door het meetellen van een extra vak zou zakken, telt dat vak niet mee. Als een leerling het extra vak niet op diens cijferlijst wil, dan moet die dit aangeven bij de school.

Voor een aantal vakken worden er testcorrecties gedaan. Dit betekent dat een groep docenten de examens eerst nakijkt voordat het correctievoorschrift online komt, om te testen of het correctievoorschrift goed is/fijn werkt. Hierdoor komt het correctievoorschrift later online dan bij andere vakken. 

In examenjaar 2026-2027 zijn er voor de volgende vakken testcorrecties:

(TBA)

In september komen de correctievoorschriften van vmbo-kb en vmbo-bb online.

De correctievoorschriften voor vmbo-kb en vmbo-bb examens komen niet online tijdens de examenperiode, omdat niet iedereen deze examens op hetzelfde moment maakt. Voor vmbo-kb en vmbo-bb examens geldt namelijk dat scholen deze zelf mogen plannen in de periode van april tot en met juli. Zo kunnen leerlingen niet van tevoren de antwoorden opzoeken. 

Voorbeelden van digitale examens of praktijkexamens vind je op de website van Cito en kun je oefenen via Facet.

Vwo 

• Het gemiddelde voor de vakken in het gemeenschappelijk deel, het profieldeel, het combinatiecijfer en het hoogste cijfer uit het vrije deel moet minimaal een 8,0 zijn. Bij een 7,99 gemiddeld is er geen sprake van cum laude.
• Geen enkel eindcijfer is lager dan een 7.
• Het combinatiecijfer mag niet lager zijn dan 7, maar hier geldt dat de individuele cijfers voor de samenstellende vakken wel lager dan een 7 mogen zijn.
• Een extra vak wordt buiten beschouwing gelaten: een 6 voor een extra vak vormt geen probleem voor cum laude.

Havo

• Het gemiddelde voor de vakken in het gemeenschappelijk deel, het profieldeel, het combinatiecijfer en het hoogste cijfer uit het vrije deel moet minimaal een 8,0 zijn. Bij een 7,99 is er geen sprake van cum laude.
• Geen enkel eindcijfer is lager dan een 6.
• Het combinatiecijfer mag niet lager zijn dan 6, maar de samenstellende onderdelen mogen wel lager zijn dan 6.
• Een extra vak wordt buiten beschouwing gelaten: een 5 voor een extra vak vormt geen probleem voor cum laude.

Vmbo gl/tl

• Het gemiddelde voor de vakken in het gemeenschappelijke deel, het profieldeel en het hoogste cijfer uit het vrije deel is minimaal een 8,0. Bij een 7,99 is er geen sprake van cum laude.
• Geen enkel cijfer mag lager zijn dan een 6.
• Voor het combinatiecijfer geldt dat de samenstellende onderdelen (beroepsgericht profielvak, beroepsgerichte keuzevakken) ieder wel lager mogen zijn dan 6 mits het combinatiecijfer zelf minimaal 6 is. Een vijf op een van deze vakken maakt dus niet uit, mits het gemiddelde minimaal een zes is.
• Extra vakken worden buiten beschouwing gelaten.

Vmbo kb/bb

• Het gemiddelde eindcijfer wordt berekend op basis van de eindcijfers voor het beroepsgerichte profielvak, de twee algemene vakken in het profieldeel en het combinatiecijfer in het vrije deel. Dit eindcijfer moet minimaal een 8,0 zijn. Bij een 7,99 gemiddeld is er geen sprake van cum laude.
• Voor de andere vakken die meetellen bij de uitslagbepaling (Nederlands, Engels en maatschappijleer) mag niet lager zijn behaald dan een 6.
• Voor het combinatiecijfer geldt dat de samenstellende onderdelen (beroepsgerichte keuzevakken) ieder wel lager mogen zijn dan 6 mits het combinatiecijfer zelf minimaal een 6 is.
• Extra vakken worden buiten beschouwing gelaten.

In het vervolgonderwijs bestaan ook summa en magna cum laude, deze worden niet wettelijk erkend in het voortgezet onderwijs.

In de zak- en slaagregels staat dat dat een leerling maximaal één 5 mag hebben voor de kernvakken. Wat onder kernvakken valt, verschilt per onderwijsrichting.

• Havo: Nederlands, Engels en wiskunde. Op de havo is het niet verplicht om wiskunde te doen. Als een leerling geen wiskunde doet, is dat dan ook geen kernvak. Alleen als een leerling wiskunde als extra vak volgt geldt de standaardregel dat het extra vak niet meetelt voor de uitslag als je daardoor zou zakken.

Als je op de havo geen examen doet in wiskunde, heb je wel het schoolexamen rekenen gemaakt. Het cijfer voor het schoolexamen rekenen telt niet mee voor je diploma of je gemiddelde cijfer van de centrale examens.

• Vwo: Nederlands, Engels en wiskunde
• Alle vmbo-leerwegen: Nederlands

Als een leerling minder dan 30 minuten te laat aankomt op het examen, dan wordt deze alsnog toegelaten tot de zaal en mag het examen gewoon gemaakt worden. Het nadeel is wel dat de leerling dan minder tijd heeft om het examen te maken, je moet namelijk wel gewoon stoppen als de eindtijd is aangebroken.

Wanneer een leerling meer dan 30 minuten te laat is, dan is de deur officieel gesloten en mag je niet meer toegelaten worden. Wanneer dit gebeurt, moet een leerling naar de directeur en die bepaalt of je met een geldige reden te laat bent gekomen. Als dat niet zo is, dan mag je helaas je examen niet meer maken en ben je gezakt. Als dat wel zo is, dan mag je je examen inhalen in het tweede tijdvak.

Welke hulpmiddelen je mag meenemen is te vinden in de volgende documenten:

• Bijlage 1 – Hulpmiddelen vmbo 2026

• Bijlage 2 – Hulpmiddelen havo en vwo 2026

Staat hier iets niet bij en wil je het toch graag meenemen naar het examen? Vraag dan op school na of je het mee mag nemen. Voor veel materialen zijn er geen wettelijke regels, maar kunnen scholen wel zelf regels maken.

• Mijneindexamen.nl: Maak een gepersonaliseerd examenrooster en kijk hier voor handige tips.
• Examenblad: Deze site is voor examensecretarissen, hierop staat de officiële regelgeving. Hier komen ook de examenvragen en correctievoorschriften online.
• lerenvoorhetexamen.nl: Met deze site kun je je voorbereiden op je examens.
• Cito.nl: Hier vind je allerlei oefenexamens. Ook kan je hier de digitale examens oefenen.
• Scholieren.com: Voor het laatste nieuws rondom de examens.
• Examenklacht: Dit is de website van de eindexamenklachtenlijn van het LAKS. Hier kun je je examenklacht indienen.

Het College voor Toetsen en Examens (CvTE) is de instantie die de examenroosters maakt. Dit doen ze ongeveer twee jaar van tevoren.  Tijdens het maken van de roosters wordt er nauwkeurig gekeken welke combinaties er op één dag en in één week gepland worden. Daar wordt dus over nagedacht. Helaas kunnen de makers niet met iedereen rekening houden en elk jaar zijn er kandidaten die een voller of minder vol rooster hebben.

Het rooster kan niet worden aangepast. Heb je klachten over het rooster? Geef ze dan wel door aan het LAKS, dan kunnen wij aan CvTE doorgeven waar ze in de toekomst rekening mee kunnen houden.

Hoewel het correctievoorschrift zoveel mogelijk voorschrijft, is er altijd ruimte voor interpretatie van de correctoren. Hierdoor zijn correctoren het soms niet met elkaar eens over een goed of fout antwoord. In dit geval moet de ene corrector contact opnemen met de ander. Ze moeten er samen uitkomen en akkoord gaan met elkaars beslissing. Als een leerling dus later denkt dat een antwoord goed zou moeten zijn, terwijl deze fout is gerekend, is de eigen docent daar akkoord mee gegaan.

Het kan zijn dat de twee correctoren er echt niet uitkomen, dan kan er nog een derde corrector geraadpleegd worden. Dit gaat altijd via de Inspectie en een leerling of ouder heeft hier geen invloed op. Wel kun je aangeven dat je denkt dat er iets is misgegaan met het nakijken en/of de puntentelling. Heb je dit idee? Neem dan contact op met de examencommissie bij jou op school.

Alle belanghebbenden mogen de examens tot zes maanden na afname inzien, dit heet het inzagerecht. Het afgeven van een kopie van een examen is niet verplicht, maar is wel toegestaan.

Elke school organiseert de inzage anders, dus het verschilt per school hoe ze de inzage regelen. De school is in ieder geval verplicht om inzage te faciliteren. Inzage betekent overigens niet dat scholen de correctie hoeven te heroverwegen. Ze zijn dus niet verplicht om op basis van de inzage gevonden fouten te verbeteren.

Inzage mag ook voordat je de uitslag krijgt van het examen. Er zijn scholen die leerlingen dus nog voor de bekendmaking van de normering informeren over hoe het examen is verlopen. Leerlingen weten dan of het realistisch is of er een herkansing aankomt. Het CvTE en Cito adviseren om dit niet te doen, omdat leerlingen zo het risico lopen om een verkeerde beslissing te nemen/zich voor niets voor te bereiden.

Vmbo kb- en bb- scholen kunnen zelf plannen wanneer zij de digitale examens afnemen. Zij kunnen een datum kiezen tussen 1 april tot en met 19 juli 2025. Het kan dus voorkomen dat je een ander rooster hebt dan andere leerlingen. Voor de praktijkexamens geldt hetzelfde. Vraag aan je school het rooster van jouw digitale en praktische examens.

Voor leerlingen op het gymnasium die vrezen te gaan zakken op de klassieke taal, is het soms mogelijk alsnog te switchen naar het atheneum. Dit kan alleen als de school deze mogelijkheid biedt, als de leerling ook examen doet in een moderne vreemde taal en een extra vak volgt. Deze keuze moet worden gemaakt voordat de centraal examenperiode begint. Kiest een leerling voor gymnasium en slaagt die daar niet voor, dan kun die na de uitslag niet alsnog een atheneumdiploma krijgen.

Veel scholen laten scholieren een contract tekenen. Vaak gaat dit over gedragsregels zoals anti-pestcontracten, maar er komen ook contracten voor waarin prestatie-eisen worden gesteld aan leerlingen. Een school kan jou niet verplichten om een dergelijk contract te tekenen, deze keuze ligt altijd bij de scholier. Wel zou een school gevolgen kunnen verbinden aan het niet tekenen van een contract. Maar of dit mag, ligt aan de omstandigheden van het geval. Twijfel je aan het contract dat jij moet tekenen? Stuur ons een mailtje via info@laks.nl!

Daarnaast staat een dergelijk contract nooit boven de wet. De wettelijke kaders voor het voortgezet onderwijs staan in de WVO (Wet op het Voortgezet Onderwijs). Regels in een contract mogen hier niet tegen ingaan. Een school mag bijvoorbeeld niet in een contract opnemen dat je bij te lage cijfers in het eindexamenjaar niet deel mag nemen aan het examen. Meld het bij ons of bij de Inspectie als jouw school jou vanwege een contract toch probeert uit te sluiten van het examen!