Welzijn en sociale veiligheid

Hoe zorg jij voor een fijne en veilige school?

Niet elke leerling ervaart school als een plek waar ze zichzelf kunnen zijn. Terwijl onderwijs er juist voor iedereen zou moeten zijn, ongeacht wie je bent, wat je nodig hebt of waar je vandaan komt. Het LAKS zet zich graag in voor het welzijn van leerlingen en dat zij zich goed en veilig voelen op school. Wij vinden dat je zonder deze randvoorwaarde niet tot leren kunt komen, heel belangrijk dus!

Op deze pagina vind je:

Wat het LAKS doet om welzijn en sociale veiligheid te verbeteren;
Wat je als leerlingenraad kan doen om welzijn en sociale veiligheid te verbeteren;
Projecten op dit thema.

Én misschien wel het belangrijkste:

Fijne organisaties waar je je verhaal kwijt kan als je het even niet meer weet.

Wat doet het LAKS?

Bij het LAKS vinden wij dat iedere scholier zich veilig, gehoord en prettig moet voelen op school. Daarom zetten wij ons in voor het mentale welzijn en de sociale veiligheid van alle leerlingen. Wij vinden dat scholen niet alleen aandacht moeten hebben voor goede leerprestaties, maar ook voor het welzijn van hun leerlingen.

Wij vragen aandacht voor de gevolgen van prestatiedruk, stress en andere factoren die de mentale gezondheid van scholieren kunnen beïnvloeden. Door onderzoek te doen met de LAKS-monitor en de ervaringen van leerlingen te verzamelen, brengen wij deze problemen onder de aandacht van scholen en de politiek. Daarnaast pleiten wij voor meer ondersteuning op school en voor maatregelen die mentale problemen helpen voorkomen.

Ook vinden wij een sociaal veilige schoolomgeving van groot belang. Iedere leerling moet zichzelf kunnen zijn zonder bang te hoeven zijn voor pesten, discriminatie of uitsluiting. Daarom proberen wij scholen te helpen om een veilige schoolcultuur te creëren, waarin leerlingen weten waar zij terechtkunnen als zij hulp nodig hebben. Daarnaast ontwikkelen wij hulpmiddelen waarmee scholen en docenten sociale veiligheid en mentale gezondheid bespreekbaar kunnen maken. Zo werken wij aan een schoolomgeving waarin iedere scholier zich veilig voelt en de kans krijgt zich optimaal te ontwikkelen.

Het LAKS wil dat scholen:

het mentale welzijn van leerlingen actief bevorderen;
zorgen voor een sociaal veilige en inclusieve leeromgeving;
leerlingen duidelijk informeren waar zij hulp kunnen krijgen;
een duidelijk anti-pest beleid en sociale veiligheidbeleid hebben;
gevoelige maatschappelijke onderwerpen bespreekbaar maken in de klas.

Wat kan de leerlingenraad doen?

Als leerlingenraad is het belangrijk om je in te zetten voor een sociaal veilige school. Dit kun je op verschillende manieren doen. Zo kun je je best doen om het vertrouwensnetwerk op jullie school zichtbaarder en bekender te maken. Want weet iedereen bij jullie op school waar ze terecht kunnen als ze hulp nodig hebben? Heeft jullie school een anti-pest protocol, en waar staat die dan? En weet iedereen wie de vertrouwenspersoon is op jullie school? Deze informatie staat vaak ergens verstopt in de schoolgids. Als leerlingenraad kunnen jullie nadenken over de beste manieren om deze informatie bij alle leerlingen terecht te laten komen. Het LAKS heeft hiervoor een voorbeeld gemaakt (een ‘template’) dat je kunt printen en invullen met jullie eigen vertrouwenspersonen en mentoren. Zo weet iedere leerling bij wie je terechtkan op jullie school. Deze vind je hieronder, bij projecten!

Daarnaast is het fijn om met elkaar in gesprek te gaan over verschillende soms moeilijke onderwerpen als mentale gezondheid, discriminatie of racisme. Wij hebben voor docenten een leidraad geschreven die hen kan helpen deze gesprekken met de klas te voeren. Als leerlingenraad kun je deze leidraad vol tips verspreiden onder je docenten. Ook deze kun je bij projecten vinden!

Hebben veel leerlingen op jullie school last van toets en prestatiedruk? Dan hebben we daar een aparte pagina over die jullie wellicht kan helpen. Je vindt hem hier:

Toets en prestatiedruk

Jongen en meisje staan naast elkaar, jongen heeft zijn arm op schouder van het meisje

“Op de basisschool werd ik gepest. De pester bleek naar dezelfde middelbare school te gaan als ik, waardoor ook het pesten door bleef gaan. Mijn ouders hebben toen contact opgenomen met mijn mentor en daar heb ik mijn verhaal verteld. We hebben samen gekeken hoe we dit verder konden oplossen en besloten om de anti-pest coördinator in te zetten. Die heeft gesproken met de ouders van de pester en heeft uiteindelijk besloten hem een peststrafblad te geven. Naast mij werd nog iemand anders door diegene gepest. Wanneer iemand met een peststrafblad nog een keer iemand pest, wordt die persoon geschorst. Daarnaast heeft de school geregeld dat, in alle jaren die daarop volgde, ik niet bij hem in de klas kwam te zitten. Dit luchtte erg op, want hierdoor hoefde ik me veel minder druk te maken om de pester en kon ik me beter focussen op school."

Leerling, Naam is bij ons bekend

De helft van de leerlingen vindt dat school hen goed helpt als ze persoonlijke problemen hebben, ongeveer een kwart vindt juist van niet.

Laks monitor 2026

"Een goed werkend en toegankelijk vertrouwensnetwerk op school is van groot belang. Een goed vertrouwensnetwerk kan er namelijk voor zorgen dat leerlingen snel geholpen worden wanneer zij (mentale) problemen hebben of in vervelende thuissituaties zitten. Ook kan een goed vertrouwensnetwerk effectief optreden in situaties waarin er gepest wordt en/of sprake is van discriminatie of racisme. Al met al moet de leerling centraal staan binnen het vertrouwensnetwerk. Want alleen in een (sociaal) veilige omgeving kan een leerling zich focussen op waar het op school om gaat: de ontwikkeling van de scholier."

Merijn Cramer, Voorzitter LAKS

De helft van de leerlingen heeft het naar hun zin op school; zeventien procent heeft dat niet.

LAKS monitor 2026

Project(en) binnen dit thema

Samen met stichting School en Veiligheid hebben wij een gespreksleidraad geschreven voor docenten. In de klas gebeurt namelijk veel meer dan het overbrengen van kennis. De school is
ook een plek waar jongeren zichzelf vormen, vragen stellen en zich verhouden tot
anderen en tot de wereld om hen heen. Daarbij komen onvermijdelijk onderwerpen
naar boven die gevoelig kunnen liggen: seksuele en relationele vorming, racisme
en discriminatie, mentaal welzijn, suïcide en polarisatie.
Wij merken dat er een
grote behoefte is aan open en eerlijke gesprekken over deze thema’s, zowel met
klasgenoten als met leraren. Tegelijkertijd begrijpen we dat het voeren van zulke
gesprekken in de klas niet altijd makkelijk is. Ze kunnen ongemakkelijk, complex
of beladen zijn.
Met deze leidraad willen we docenten helpen bij het voeren van deze gesprekken en op
deze manier bijdragen aan een schoolklimaat waarin ruimte is voor het bespreken
van moeilijke onderwerpen. Niet om alle antwoorden te geven, maar om het ge
sprek mogelijk te maken: respectvol, open en met aandacht voor alle stemmen
in de klas.

Je vindt de leidraad hier: Leidraad LAKS (PDF, 2,5MB)

Je zit niet lekker in je vel, je wordt gepest of je wilt om een andere reden praten met iemand op school, maar je weet niet zo goed bij wie je terecht kan. Klinkt dat herkenbaar? Het LAKS heeft een template gemaakt, zodat jouw school op een overzichtelijke manier het vertrouwensnetwerk in kaart kan brengen. Zo weet je welke mensen in het zorgteam zitten en bij wie je terecht kan.

Het template kan je zelf bewerken via deze link naar template vertrouwensnetwerk.

De aanpassingen die je doet in het sjabloon zijn niet te zien door anderen. Het sjabloon wordt steeds als kopie gebruikt.

We hebben ook een handige handleiding geschreven. Deze vind je hier: Handleiding template vertrouwensnetwerk (PDF, 262KB)

Elk jaar organiseert het LAKS een reeks scholierencongressen, met als thema
een belangrijk onderwerp dat op dat moment in het onderwijs speelt. Met
de scholierencongressen gaat het LAKS op zoek naar de meningen en het
perspectief van middelbare scholieren over dit onderwerp. In 2024 gingen de scholierencongressen over sociale veiligheid.

Je vindt het rapport hier: Rapport scholierencongressen sociale veiligheid (PDF, 344KB)

Het LAKS heeft een wegwijzer gemaakt voor als je tegen probelemen aanloopt. Zo kun je weten waar je terecht kunt als je door de bomen het bos niet meer ziet. Print de wegwijzer uit of bestel hem via onze merch lijst en leg hem op school neer, zodat iedereen makkelijk hulp kan vinden!

Flyer wegwijzer mentale gezondheid (PDF, 579KB)

Zit je ergens mee? Praat erover!

Soms kan het helpen om met iemand te praten over hoe jij je voelt. Dat kan natuurlijk met je vrienden of met je ouders/voogd of andere familieleden, of op school met jouw mentor, een fijne docent of met de vertrouwenspersoon. Soms wil je je verhaal echter liever bij een ‘onbekende’ kwijt. Daarom geeft het LAKS hieronder een aantal opties waar jij je verhaal kwijt kan, vragen kunt stellen en/of tips kunt krijgen.

Voel je je eenzaam en wil je daar graag met iemand over praten?